İş Yerlerinde Sağlık Gözetimi Rehberi: Yasal Yükümlülükler, Süreçler ve Kayıt Yönetimi

İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının temel amacı; çalışma ortamındaki riskleri kaynağında tespit etmek, meslek hastalıkları ile iş kazalarını önlemek ve çalışanların fiziki ile ruhsal bütünlüğünü korumaktır. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre her yıl dünya genelinde yaklaşık 2,93 milyon insan iş kaynaklı nedenlerle hayatını kaybetmekte, 395 milyon çalışan ise ölümcül olmayan yaralanmalara maruz kalmaktadır. Bu veriler, iş yerlerinde yürütülen sağlık gözetimi faaliyetlerinin ne kadar kritik bir öneme sahip olduğunu açıkça göstermektedir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGGM) tarafından yayımlanan "İş Yerlerinde Sağlık Gözetimi" rehber serisi (Sayı I-IV), mevzuat gereksinimlerini ve sahada izlenmesi gereken adımları detaylandırmaktadır. Metin içindeki atıflarda rehberler aşağıdaki kısaltmalarla gösterilmiştir (örneğin "R1 s.9", Sayı 1 rehberinin 9. sayfasıdır):

Kısaltma	Rehber
R1	İş Yerlerinde Sağlık Hizmetleri (Sayı 1)
R2	İş Yeri Sağlık Personeli (Sayı 2)
R3	Çalışanların Sağlık Muayenesi ve Tetkikleri (Sayı 3)
R4	İş Sağlığı Kayıtları (Sayı 4)

Bu yazımızda, söz konusu rehberler ışığında iş yerlerinde sağlık gözetimi süreçlerinin yasal boyutunu, görevlendirme esaslarını, muayene periyotlarını ve belge saklama yükümlülüklerini inceleyebilirsiniz. Bu blog yazısı İSGBYS İş Sağlığı ve Güvenliği yazılımı ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.

İSGBYS, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş İBYS (İş Sağlığı Güvenliği Bilgi Yönetim Sistemi) yazılımıdır. Keyifli okumalar dileriz.

İçindekiler

1. Yasal ve Uluslararası Çerçeve
2. Hizmeti Kim Verir? Görevlendirme ve Yapılanma
3. İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli
4. Muayene Türleri ve Periyotlar
5. Riske ve İşe Göre Özel Sağlık Gözetimi
6. Tıbbi Tetkikler
7. Çalışanın Hakları, Yükümlülükleri ve Katılımı
8. Kayıt Tutma: İş Sağlığı Kayıtları
9. Bildirim Yükümlülükleri ve Yasal Süreler
10. İşverenler İçin Kontrol Listesi

Yasal ve Uluslararası Çerçeve

Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği süreçleri, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu^[1] ile alt mevzuatına dayanmaktadır. Uluslararası alanda ise ILO’nun 155, 161 ve 187 sayılı sözleşmeleri ilkesel çerçeveyi oluşturur.

İş sağlığı hizmetleri tarihsel süreçte dört ana gelişim aşamasından geçmiştir: İlk aşamada süreç temel sağlık çalışanlarıyla minimal düzeyde yürütülürken, ikinci aşamada doktor ve güvenlik uzmanı desteğiyle yerel ihtiyaçlara uygun bir altyapı oluşturulur. Üçüncü aşamada uluslararası standartlar gereği, ILO 161 sayılı Sözleşme paralelinde, uzman hekim öncülüğünde önleyici faaliyetlere odaklanılır. Son aşamada ise çok disiplinli bir uzman kadrosuyla çalışan sağlığını ve iş organizasyonunu geliştirmeyi hedefleyen kapsamlı bir yapıya ulaşılır (R1 s.8-9).

6331 sayılı Kanun; kamu ve özel sektöre ait tüm iş yerlerini, bu iş yerlerinin işverenlerini, işveren vekillerini, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanları kapsar (R1 s.9). Bununla birlikte; fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri iş yerlerindekiler hariç Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetleri; afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri; ev hizmetleri; çalışan istihdam etmeksizin kendi adına çalışan bağımsız çalışanlar kanun kapsamı dışında tutulmuştur (R1 s.9).

Süreçlerin doğru yürütülmesi açısından mevzuatta geçen temel kavramlar şu şekilde tanımlanmaktadır:

• Sağlık Gözetimi: Çalışanın sağlığını korumak için yapılan tıbbi muayene, tetkik ve izlemlerdir (R1 s.6 / R2 s.6).
• Kişisel Sağlık Dosyası: Çalışanın tüm muayene, tetkik ve sağlık verilerinin saklandığı dosyadır (R1 s.6 / R2 s.6).
• İş Kazası: İş yerinde veya iş nedeniyle ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olaydır (R4 s.7).
• Meslek Hastalığı: İşin niteliği veya maruziyet sonucu gelişen hastalıktır (R3 s.6-7).
• İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyoneli: İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personelini ifade eden yetkili uzman kadrodur.
• İş Sağlığı Kayıtları: Çalışanların işe giriş, periyodik muayene, maruziyet ve sağlık gözetim verilerinin düzenli olarak belgelendiği ve saklandığı dokümanlardır.

Hizmeti Kim Verir? Görevlendirme ve Yapılanma

İşverenler, iş yerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına uygun olarak iş yeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirmekle yükümlüdür. Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve 10 veya daha fazla çalışanı bulunan iş yerlerinde ek olarak "diğer sağlık personeli" görevlendirilmesi zorunludur. İş yerinde tam süreli iş yeri hekimi görevlendirilmişse, diğer sağlık personeli istihdamı şartı aranmaz.

İşyerinin tehlike sınıfı, yapılan ana işin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki karşılığına göre belirlenir. İşyerinde yürütülen ana faaliyetin değişmesi durumunda tehlike sınıfı da güncellenerek görevlendirmeler ve İSG süreçleri bu doğrultuda yeniden yapılandırılır.

Hizmet sunumu üç farklı yöntemle gerçekleştirilebilir:

• İş yerinin kendi bünyesindeki yetkili personelden görevlendirme yapılması,
• Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinden (OSGB) veya ÇASMER’den hizmet alınması,
• 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan iş yerlerinde, gerekli eğitimi almak şartıyla işverenin süreçleri kendisinin yürütmesi.

İşveren hizmeti üstlenmek istemezse, tehlike sınıfı değişirse veya çalışan sayısı 50'ye ulaşırsa görevlendirmenin 30 gün içerisinde tamamlanması gerekmektedir. İşveren kendi yürütse dahi işe giriş ve periyodik muayeneleri kendisi yapamaz; bu işlemleri yetkili hekimlerin yürütmesi gerekir. Asıl iş değişince işverenin en geç bir ay içinde Bakanlığa bildirim yapması gerekir (R1 s.10).

İSGB (İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi): İşyerinin bünyesinde kurulan ve işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanından oluşan en temel birimdir. Hekim ve uzmanın tam süreli görevlendirilmesi gereken durumlarda kurulur; en az bir işyeri hekimi bulunur, diğer sağlık personeli eklenebilir.

OSGB: Dışarıdan sağlık ve güvenlik hizmeti sunan yetkili kurum ve birimlerdir.

İSGB ve OSGB’ler; sağlık gözetimi, risk değerlendirmeleri, çalışma ortamının gözetimi, eğitimlerin organize edilmesi, kayıtların tutulması, dosyaların saklanması ve acil durum planlamalarının yürütülmesinden sorumludurlar. Ayrıca, mevzuatta belirtilen standartlara uygun asgari tıbbi malzeme ve muayene ekipmanlarının bulundurulması zorunludur.

ÇASMER: Sağlık Bakanlığına bağlı, iş yerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunmak üzere 6331 sayılı Kanun kapsamında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilen, gerekli donanım ve personele sahip birimdir.

Sağlık hizmetlerinin dışarıdan temin edilmesi, işverenin mevzuattan doğan yasal sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Görevlendirmelerin İSG-KÂTİP üzerinden onaylanması ve belgelerin geçerlilik sürelerinin takibi işverenin sorumluluğundadır.

Çalışan başına ayrılması gereken aylık asgari çalışma süreleri şu şekildedir:

• Az Tehlikeli Sınıf: İş yeri hekimi için 5 dakika
• Tehlikeli Sınıf: İş yeri hekimi için 10 dakika
• Çok Tehlikeli Sınıf: İş yeri hekimi için 15 dakika / Diğer sağlık personeli için 10-49 çalışanda 10 dk, 50-249 çalışanda 15 dk, 250 ve üzeri sayıda çalışanda 20 dk (R1 s.18, R2 s.8).

Çalışan sayısının yüksek olduğu işletmelerde tam süreli hekim görevlendirme eşikleri geçerlidir (Çok tehlikelide 750, tehlikelide 1000, az tehlikelide 2000 çalışan). Vardiyalı yerlerde görevlendirme vardiyalara uygun yapılır. Çalışma süreleri bölünemez; her vardiya için gerekli planlamanın yapılması şarttır.

İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli

İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesi; işyeri hekimi ve diğer sağlık personelinin niteliklerine, yetkilendirilmelerine ve sorumluluklarına dayanır. Kanuni çerçevede bu kişilerin görev alabilmesi, Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurum ve eğiticilerce verilen eğitimlerin tamamlanması ve sınavlarda geçer puan alınması şartına bağlıdır. İşyeri hekimliği için 220 saatlik eğitim sonrası sınavda en az 70 puan alma koşulu aranırken, diğer sağlık personeli için 90 saatlik eğitim ve sınavda en az 60 puan alma şartı bulunur.

Bu eğitimler her kurumca verilemez; yetkilendirme doğrudan Bakanlık gözetimindedir. Eğitim kurumu açabilmek için Bakanlıktan uygunluk belgesi alınması zorunludur. Eğiticilerin ise alanında uzman, mevzuatta belirtilen unvan ve belgelere sahip kişilerden oluşması gerekir. Kurumların ve eğiticilerin yetki belgelerinin geçerliliği, denetimler ve vize işlemleriyle kontrol altında tutulur.

En kritik rolü üstlenen işyeri hekimleri, sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının kurulup sürdürülmesinde geniş sorumluluğa sahiptir.

İşyeri Hekiminin Temel Görevleri:

• İşverene rehberlik ederek hijyen, ergonomi ve koruyucu donanım seçiminde danışmanlık sunar.
• Çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini yürütür.
• Risk değerlendirmesi süreçlerine katılır ve özel politika gerektiren grupların takibini hassasiyetle yapar.
• Sağlık verilerinin gizliliğini gözeterek kayıt tutar ve çalışanları bilgilendirir.
• Tüm bu adımları iş güvenliği uzmanı ve İSG kurulu ile iş birliği içinde yürütür.

Yetki ve yükümlülükler bakımından işyeri hekimi, hayati bir tehlike tespit ettiğinde işin durdurulmasını talep etme hakkına sahiptir. Tüm tespit ve tavsiyelerin onaylı deftere işlenmesi ve resmi bildirimlerin yapılması yasal zorunluluktur. Diğer sağlık personeli ise süreçte işyeri hekimiyle koordinasyon içinde çalışarak sağlık gözetimi, ilkyardım organizasyonu ve tıbbi kayıtların tutulması gibi alanlarda doğrudan destek sağlar.

Sağlık Gözetiminin Çekirdeği: Muayene Türleri ve Periyotlar

İş sağlığı ve güvenliğinin temel bir parçası olan sağlık gözetimi, çalışanların işe uygunluğunu değerlendirmeyi ve sağlık durumlarını korumayı amaçlar. Bu süreç; ilk işe başlama anında, iş değişikliğinde, sağlık sebepleriyle verilen bir aranın ardından işe dönüşlerde veya çalışanın kendi talebi halinde yapılan muayenelerle yürütülür. Sağlık gözetimi, çalışanların işe başlama anından itibaren belirli aralıklarla izlenmesini kapsar.

Muayeneler şu durumlarda tekrarlanır:

• İşe girişlerde,
• İş değişikliklerinde,
• İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde,
• En geç mevzuatta belirtilen periyodik dönemlerde.

Yasal Periyodik Muayene Süreleri

Az tehlikeli iş yerlerinde en geç 5 yılda bir, tehlikeli iş yerlerinde en geç 3 yılda bir, çok tehlikeli iş yerlerinde ise en geç yılda bir muayenelerin yenilenmesi zorunludur. Çocuk, genç ve gebe çalışanlar için bu süre 6 ay olarak uygulanır.

Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki iş yerlerinde, sağlık raporu olmadan çalışanın işe başlatılması yasaktır. Sağlık raporları standart formlara uygun olarak iş yeri hekimi tarafından düzenlenir. 50'den az çalışanlı az tehlikeli iş yerlerinde ise ÇASMER, aile hekimi veya kamu sağlık hizmet sunucusundan da alınabilir. Raporlara yapılan itirazlar Sağlık Bakanlığı üzerinden belirlenen hakem hastaneler tarafından değerlendirilir.

Sağlık gözetimine ilişkin tüm muayene ve tetkik maliyetleri tamamen işverene ait olup, süreç boyunca elde edilen kişisel sağlık verilerinin gizliliği esastır. Bu süreçte çalışanların bilgilendirilmesi ve rızasının alınması yasal bir zorunluluktur. Muayene sonuçları ve sağlık verileri ise mevzuata uygun içerikteki standart İşe Giriş/Periyodik Muayene Formu kullanılarak kayıt altına alınır.

Riske ve İşe Göre Özel Sağlık Gözetimi

Sağlık gözetimi; işin niteliğine, risk faktörlerine ve çalışanların özel durumlarına göre şekillenir. Mevzuat, maruz kalınan tehlikenin türüne göre özel sağlık kontrollerini ve belirli çalışan grupları için ek koruyucu tedbirleri zorunlu kılar.

Gece vardiyalarında ve gece postalarında çalışanlar ile kadın çalışanlar için çalışma saatleri ve fizyolojik şartlar dikkate alınarak sağlık takipleri titizlikle yürütülür. Kadın çalışan için işe başlamadan önce işyeri hekiminden gece çalışmasında sakınca olmadığına dair rapor gerekir (R3 s.9). Gece çalışan kadınların isim listesi iş yerinde saklanır (R4 s.16). Gelişme çağında olan çocuk ve genç işçilerin yanı sıra uzaktan çalışma modelinde görev yapan personelin de yaptıkları işin niteliğine uygun sağlık kontrollerinden geçirilmesi gerekir.

Gebe ve emziren çalışanların sağlık takipleri anne ve bebek sağlığını koruyacak özel esaslar çerçevesinde sürdürülürken, geçici veya belirli süreli işlerde çalışanlar da aynı standartlarda sağlık korumasına tabidir.

Risk Faktörlerine Göre Özel Muayene ve Kontrol Esasları

Risk / İş Türü	Özel Sağlık Gözetimi ve Uygulama Esasları
Ekranlı Araçlar	Düzenli göz ve görme muayeneleri yapılır.
Elle Taşıma ve İş Ekipmanları	Kas-iskelet sistemi odaklı sağlık kontrolleri gerçekleştirilir.
Titreşim	Organ, doku ve dolaşım sistemi hasarlarını önleyici muayeneler yürütülür.
Gürültü	En yüksek eylem değeri (85 dB(A)), en düşük (80 dB(A)) aşılırsa işitme testi (odyometri) yaptırılabilir (R3 s.12, Ek-5).
Biyolojik, Kimyasal, Kanserojen ve Mutajen Etkenler	Mevzuat eklerinde yer alan özel biyolojik izlem, laboratuvar tetkikleri ve izlem protokolleri uygulanır.
Maden İşyerleri	Ağır ve tehlikeli çalışma şartlarına uygun spesifik sağlık kontrolleri yürütülür.
Asbest	Akciğer radyografileri en geç 2 yılda bir tekrarlanır.
Toz ve Pnömokonyoz	Standartlara uygun akciğer radyografileri ile takip yapılır. Yetkili okuyucularca Kategori 1 ve üzeri pnömokonyoz tespiti veya şüphesi olan çalışanlar SGK’ya sevk edilir.

Tıbbi Tetkikler: Kim, Nerede, Hangi Standartla?

Sağlık gözetimi kapsamındaki tetkikler, sabit tıbbi tetkik mekânında veya ruhsatlı gezici iş sağlığı araçlarında gerçekleştirilebilir.

Bu süreçte uyulması gereken temel kurallar şunlardır:

• Tetkikleri gerçekleştirecek gezici araç veya sabit tıbbi tetkik mekânın Sağlık Bakanlığı izin belgesi bulunmalıdır (R3 s.17-18).
• Tetkikler İSGB/OSGB/ÇASMER dışındaki yetkili sağlık kuruluşlarında da yapılabilir (R1 s.13, R3 s.17).
• Tıbbi tetkik talepleri iş yeri hekimi tarafından yapılmalı ve İSG-KÂTİP sözleşmeleri doğrulanmalıdır. Sözleşme OSGB/ÇASMER ile iş yeri arasında karşılıklı onaylanır (gezici araçta en az 7 gün, sabit mekânda en az 1 gün önce) ve çalışanın kimliği doğrulanır (R3 s.19).
• Tetkik sonuçları en geç 20 gün içinde iş yeri hekimine ulaştırılmalı, e-Nabız ve Teletıp sistemlerine entegre edilmelidir.
• Tıbbi atıkların yönetimi ilgili mevzuata uygun yapılmalı ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında verilerin gizliliği sağlanmalıdır. Sağlık gözetimiyle ilgili tüm maliyetler işverene aittir; çalışandan bu hususta masraf talep edilemez.

Süreç kapsamındaki başlıca tanısal değerlendirmeler şunlardır:

• Tanısal Tetkikler: Röntgen, işitme testi (odyometri), solunum fonksiyon testi (SFT), göz ölçümleri ve EKG.
• Laboratuvar İşlemleri: Numune alma ve basit test ünitelerinde yapılabilecek mevzuatla sınırlı analizler.

Not: İş ortamındaki risklerin tespiti için yapılan iş hijyeni ölçümleri bu tıbbi tetkiklerden bağımsız olup, yetkilendirilmiş iş hijyeni laboratuvarlarınca yürütülür.

Çalışanın Hakları, Yükümlülükleri ve Katılımı

İş sağlığı ve güvenliği sisteminin etkinliği, çalışanların haklarının korunması ve süreçlere aktif katılımıyla sağlanır. Sağlık gözetimi ve İSG kapsamında sunulan tüm hizmetler çalışanlara tamamen ücretsiz olarak sağlanır. Sistemde çalışanların görüşlerinin alınması ve bilgilendirilmesi süreçleri çalışan temsilcileri aracılığıyla yürütülür. Çalışanlar, işyerinde tespit ettikleri hayati ve ciddi tehlikeleri derhal yönetime veya İSG kuruluna bildirmekle yükümlüdür.

Ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanların, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınma hakkı bulunmaktadır. Bunun için çalışan önce kurula veya işverene başvurur, karar verilir, karar lehineyse tedbirler alınana kadar kaçınabilir. Önlenemez tehlikede ise başvuru beklemeden yeri terk edebilir (R1 s.20). Buna karşılık çalışanlar; kendilerinin ve diğer çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye atmamak, periyodik muayenelere katılmak, verilen eğitim ve talimatlara uymakla sorumludur.

Kurul ve Acil Durum Yapılanması

50 ve üzeri çalışanın bulunduğu ve 6 aydan fazla süren işlerin yapıldığı işyerlerinde kurulan İSG Kurulları, çalışan temsilcilerinin de yer aldığı temel karar organıdır. Ayrıca işyerlerinde acil durum planları ile ilkyardım organizasyonunun eksiksiz yapılandırılması ve çalışanların bu süreçlerde aktif rol alması yasal bir zorunluluktur.

Kayıt Tutma: İş Sağlığı Kayıtları

Sağlık gözetimi faaliyetlerinin belgelendirilmesi ve yasal süreler boyunca saklanması zorunludur.

Mevzuat uyarınca işyerlerinde tutulması zorunlu olan temel evrakların başında iş kazası, meslek hastalığı ve ramak kala olay kayıtları gelmektedir. Bunun yanı sıra işyerindeki tespit ve önerilerin işlendiği onaylı defter ile yıllık çalışma planı, yıllık değerlendirme raporu ve eğitim planları düzenli olarak tutulmalıdır.

Risk değerlendirmesi belgeleri ise işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenen periyotlarda (çok tehlikeli işyerlerinde 2, tehlikeli işyerlerinde 4, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir) veya çalışma koşullarında önemli bir değişiklik olduğunda güncellenir. Ayrıca İSG Kurulu toplantı tutanakları, yıllık raporlar ve OSGB arşiv yükümlülüğü kapsamındaki tüm evraklar yasal denetimlerde sunulmak üzere saklanır.

Çalışanların kişisel sağlık dosyalarının, işten ayrılma durumunda en az 15 yıl saklanması gerekir. Bu dosyalar, nakil veya işyeri değişikliğinde talep üzerine bir ay içinde yeni işyerine gönderilmelidir. Başlıca kayıtların saklama süreleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Kayıt Türü	Saklama Süresi	Mevzuat Dayanağı
Kişisel Sağlık Dosyası	İşten ayrılıştan itibaren 15 yıl	İş Sağlığı ve Güvenliği Hiz. Yönetmeliği m.7
Asbest Kayıtları	Maruziyetin bitiminden itibaren 40 yıl	Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hak. Yönetmelik m.17
Kanserojen ve Mutajen Kayıtları	Maruziyetin bitiminden itibaren 40 yıl	Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hak. Yönetmelik m.17
Biyolojik Etken Kayıtları	15 yıl (Özel durumlarda 40 yıl)	Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hak. Yönetmelik m.13/2
Toz Kayıtları	İşten ayrılıştan itibaren 15 yıl	Tozla Mücadele Tebliği
İş Hijyeni Ölçüm Kayıtları	Özel süre belirtilmediyse en az 10 yıl	İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yapan Laboratuvarlar Hak. Yönetmelik m.5/5

Özel ve Risk Bazlı Kayıtlar

Genel sağlık kayıtlarının yanı sıra, çalışma ortamındaki spesifik risklere bağlı olarak da özel takip ve belgelendirme yapılması zorunludur.

İSG eğitim katılım kayıtları, bina ve iş ekipmanlarının bakım ile periyodik kontrol belgeleri, tıbbi tetkik sonuçları ve ilgili ek formlar eksiksiz şekilde muhafaza edilir.

Acil durum planları, gerçekleştirilen tatbikat belgeleri ve büyük endüstriyel kaza riskine ilişkin dokümanlar da olası bir denetim veya acil durumda erişilebilir olacak şekilde İSG arşivinde yer almalıdır.

Bildirim Yükümlülükleri ve Yasal Süreler

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, işyerindeki olay ve sağlık risklerinin belirli sürelerde resmi makamlara bildirilmesini zorunlu kılar.

İş kazalarının gerçekleştiği tarihten, meslek hastalıklarının ise öğrenildiği günden itibaren 3 iş günü içinde SGK’ya bildirilmesi esastır. Sağlık hizmeti sunucuları ise kendilerine intikal eden vakaları en geç 10 gün içinde bildirmekle yükümlüdür.

İşyeri hekimince meslek hastalığı ön tanısı konulan çalışanlar, ileri tetkik ve kesin tanı amacıyla yetkili hastanelere sevk edilir. Hekim, hayati tehlike ciddi ve önlenemez olup acil müdahale gerektirdiğinde işin durdurulması için işverene başvurur (R2 s.13). Tedbirler makul sürede yapılmazsa Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirmekle yükümlüdür.

Biyolojik etkenlerle çalışmalarda gerekli ön bildirimler yapılır ve kayıtlar muhafaza edilir. Pnömokonyoz kontrollerinde Kategori 1 ve üzerindeki raporlar çalışanla birlikte, yetkili sağlık hizmet sunucusuna sevk için SGK İl Müdürlüğüne gönderilir (R3 s.17, R4 s.21).

İşverenler İçin Kontrol Listesi ve Sonuç

İşverenlerin İSG süreçlerinde yasal yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirebilmesi için görevlendirme, sağlık gözetimi, tetkik standartları ve kayıt arşivleme adımlarını düzenli olarak denetlemesi gerekir. Sistemdeki aksamaları önlemek adına, geçmişte yapılan hataların incelenmesi ve bir denetim kontrol listesinin oluşturulması faydalı olacaktır. Sağlık gözetimi süreçlerinin mevzuata uygunluğunu doğrulamak adına aşağıdaki hususların periyodik olarak kontrol edilmesi önerilir:

• Tüm çalışanların süresi dolmamış güncel sağlık raporları kişisel dosyalarında mevcut mu?
• Tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre atanan uzman, hekim ve sağlık personeli süreleri yeterli mi?
• Sağlık tetkiklerinin yaptırıldığı kurum/araçların Sağlık Bakanlığı izinleri ve e-Nabız entegrasyonu tamamlanmış mı?
• İşten ayrılan personelin sağlık dosyaları 15 yıllık arşiv kuralına uygun saklanıyor mu?
• İş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri 3 iş günü kuralına uygun şekilde yapılıyor mu?

Yasal Uyarı: İSGGM tarafından yayımlanan rehberler bilgilendirme ve tavsiye niteliğinde olup yasal bağlayıcılığı mevzuat hükümlerine dayanmaktadır. Uygulamalarda Resmi Gazete'de yayımlanan güncel kanun ve yönetmelik maddelerinin esas alınması gerekmektedir.

[1] 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
[R1] İSGGM, İş Yerlerinde Sağlık Gözetimi Sayı 1: İş Yerlerinde Sağlık Hizmetleri
[R2] İSGGM, İş Yerlerinde Sağlık Gözetimi Sayı 2: İş Yeri Sağlık Personeli
[R3] İSGGM, İş Yerlerinde Sağlık Gözetimi Sayı 3: Çalışanların Sağlık Muayenesi ve Tetkikleri
[R4] İSGGM, İş Yerlerinde Sağlık Gözetimi Sayı 4: İş Sağlığı Kayıtları