Bu yazımızda iş ekipmanlarının kullanımı ve periyodik kontrolü ile ilgili detaylı bilgileri bulabilirsiniz. İş ekipmanı nedir, iş ekipmanları kullanılırken nelere dikkat edilmelidir, kimler iş ekipmanı kullanabilir, kimler periyodik kontrol yapabilir, periyodik kontrol raporu nasıl hazırlanır, periyodik kontroller ne zaman yapılır ve hangi iş ekipmanlarının periyodik kontrolü yapılmalıdır sorularının cevabını bulabilirsiniz. Bu blog yazısı 23 Aralık 2025'te yapılan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmelik değişikliğine göre güncel olarak hazırlanmıştır. Bu blog yazısı İSGBYS İş Sağlığı ve Güvenliği yazılımı ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.
İSGBYS, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş İBYS (İş Sağlığı Güvenliği Bilgi Yönetim Sistemi) yazılımıdır. Keyifli okumalar dileriz.
İçindekiler
- İş Ekipmanı ve Periyodik Bakım Tanımı
- İş Ekipmanları Kullanılırken Dikkat Edilecekler
- İş Ekipmanı Kullanacak Çalışanların Özellikleri
- Periyodik Bakım Yapacak Kişilerin Özellikleri
- İş Ekipmanı Periyodik Kontrol Raporunun Hazırlanması
- Periyodik Kontroller Gereken Zamanlar
- Periyodik Kontrolü Yapılması Gereken İş Ekipmanları
- İş Ekipmanı Nedir? Periyodik Bakım Zorunlu mudur?
- İş Ekipmanları Kullanılırken Nelere Dikkat Edilmelidir?
- Kimler İş Ekipmanı Kullanabilir?
- Kimler Periyodik Kontrol Yapabilir?
- İş Ekipmanı Periyodik Kontrol Raporu Nasıl Hazırlanır ve Saklanır?
- Genel Bilgiler: Raporu hazırlayan kişinin Bakanlık kayıt numarası, iş yeri ünvanı, SGK sicil numarası, iş yeri adresi, sözleşme numarası, periyodik kontrol faaliyetinin gerçekleştirildiği iş yerinde muayene ve test faaliyetlerinin başladığı periyodik kontrol başlangıç-bitiş tarihi ve saati, bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihi ve rapor tarihi.
- Periyodik Kontrol Metodu: İlgili standart numarası ve adı veya muayene veya test kriteri alınan yönetmelik adı, yoksa üreticinin tavsiye ettiği metotlar, bu bilgiler mevcut değilse risk değerlendirmesi sonucunda alınan karar.
- Ekipman Bilgileri: Periyodik kontrole tabi tutulacak iş ekipmanı için gerekli görülen teknik özellikler ve diğer bilgiler.
- Ekipman Etiket Bilgileri: Tesisatlar hariç iş ekipmanlarının bilgi etiketinde yer alan markası, modeli, imal yılı, seri numarası, varsa işyeri tarafından verilen adı ve benzeri bilgiler ile ekipmanın izlenebilirliğini sağlayan teknik özellikler.
- Tespit Edilen Bilgiler: Ekipman ve bileşenlerinin anlık durumunu tarif etmek ve periyodik kontrol sonrası yapılacak olası değişiklikleri belirleyebilmek için yetkili kişi tarafından gerçekleştirilen ölçüm ve/veya tespit edilen değerler ile ekipmanın kullanım yeri ve amacı.
- Test Değerleri: Periyodik kontrol yapılırken uygulanan testler ile ilgili gerekli bilgiler.
- Kusurlar: Muayene esnasında tespit edilen her bir kusur.
- Ölçüm Aletleri Bilgileri: Periyodik kontrol esnasında kullanılan ölçüm aletlerinin adı, seri numaraları, kalibrasyon bilgileri ve benzeri belirleyici özellikler.
- Muayene Kriterleri ve Testler: Periyodik kontrol işlemi sırasında oluşturulmuş muayene kriterleri, tespit edilen değerler, iş ekipmanının teknik özelliklerini karşılayıp karşılamadığı hususu ile ilgili standart ve teknik literatürde yer alan sınır değerlere uygun olup olmadığı kıyaslanarak yapılan değerlendirme.
- Notlar: Periyodik kontrol sürecine ait detaylar.
- Sonuç ve Kanaat: Periyodik kontrole tabi tutulan iş ekipmanında testler ve/veya muayenelere ilişkin sonuçlar ve bu sonuçlara göre yetkili kişinin kanaati. Güvenli kullanıma yönelik sakınca oluşturacak bir kusur tespit edilmesi durumunda iş ekipmanının uygunsuzluk giderilene kadar kullanılamayacağı, kusur tespit edilmemesi durumunda ise kullanılabileceği.
- Yetkili Kişi Bilgileri: Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişinin adı soyadı, mesleği, EKİPNET kayıt numarası ile raporun kaç nüsha olarak düzenlendiği.
- İş Ekipmanları Periyodik Bakımları Ne Zaman Yapılır?
- İş ekipmanının kurulmasından sonra ve ilk defa kullanılmadan önce,
- Önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden sonra,
- Seyyar olmaması halinde her yer değişikliğinde,
- İskele, sütunlu çalışma platformu veya kule kren ve benzeri olması halinde ilk kurulumundan sonra; yükseltilebilir veya değişikliğe uğratılabilir olması halinde bunların yükseltilmesi veya değişikliğe uğratılması sonrasında yapılan değişiklikleri içerecek şekilde,
- Arızaya sebep olabilecek etkilere maruz kalarak tehlike yaratabileceği durumlarda,
- Çalışma şeklinde değişiklikler, kazalar, doğal olaylar veya ekipmanın uzun süre kullanılmaması gibi iş ekipmanındaki güvenliğin bozulmasına neden olabilecek durumlardan sonra, arızanın zamanında belirlenip giderilmesi sonrası
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde belirlenen zaman aralıklarında,
- Hangi İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrolü Yapılmalıdır?
İş ekipmanı bir işin yapılması için kullanılan herhangi bir alet, makine, teçhizat, cihaz, tesisat ve tesise denir. İş ekipmanları, basınçlı kaplar, kaldırma ve iletme ekipmanları, tesisatlar, tezgahlar, endüstriyel raf ve kapılar, iş makineleri olarak sınıflandırılabilir.
İş ekipmanları kullanılırken işveren ve çalışanlar sağlık ve güvenlik kurallarına dikkat etmelidir. İş için en uygun iş ekipmanı seçilmelidir. İş ekipmanları amaçlarının dışında kullanılamaz. Toplu koruma önlemlerine kişisel koruma önlemlerine göre öncelik verilir. İş ekipmanının boyutları, yapılacak işin doğasına ve öngörülen yüke uygun, geçişlerin tehlikesiz şekilde yapılmasını sağlayacak şekilde olması gerekir. İş ekipmanı kullanılırken hava koşulları değerlendirilmelidir.
İş ekipmanı kullanılırken ekipmanın kullanım kılavuzu ve üretim standardı dikkate alınmalıdır. Kurulum, sökme ve taşıma işlemi yetkili personel tarafından yapılmalıdır. Kurulum esnasında gerekli dayanıklılık hesaplamaları yapılmalıdır. Ergonomik koşullarda çalışılmalıdır. İş ekipmanı kullanımı sırasında haberleşme gerekiyorsa gerekli donanımlar temin edilir. İş ekipmanlarının çalışma alanında görevli olmayan çalışanların bulunmamasına dikkat edilmelidir. İş ekipmanları insan taşımak için yapılmamışsa, insan taşıma işlemi yapılmaz. İnsanların üzerinden yük geçirilmez.
Bakım defteri bulunan makinelerde bakımla ilgili işlemler günü gününe bu deftere işlenir. 5070 sayılı Elektronik İmza Kanununa uygun olarak güvenli elektronik imza ile imzalanmış ve elektronik ortamda saklanan kayıtlar da bakım defteri olarak kabul edilir.
İş ekipmanları yalnızca ilgili ekipman hakkında bilgilendirilmiş, eğitilmiş ve yetkilendirilmiş çalışanlar tarafından kullanılabilir. Yetkisiz kişiler tarafından kullanılamaz. İşverenler iş ekipmanlarının kullanımı ile ilgili çalışanlara yeterli bilgi ve varsa yazılı talimatlar verir.
Bu talimatlar ekipmanın kullanım kılavuzu dikkate alınarak hazırlanır ve kolay ulaşılabilecek bir yerde bulunur. İş ekipmanını kullanım koşulları, öngörülen anormal durumlar ve önlemler, varsa daha önceki kullanımdan elde edilen deneyimler talimatlarda yer alır. Olası tehlikeler konusunda çalışanlar bilgilendirilir. Bu tehlikelerden kaçınma yolları ile ilgili eğitimler verilir. Güvenliğin artırılması için çalışanların fikirlerine önem verilir ve uygunsa bu fikirler hayata geçirilir.
İş ekipmanını kullanan çalışan çalışırken duruş pozisyonunu ve çalışma şekline ergonomi prensiplerine uyarak gerçekleştirir. İş ekipmanın tamiri, tadili, kontrolü, bakımı ve hizmete alınması yalnızca bu iş özelinde görevlendirilen çalışanlar tarafından yapılabilir.
Periyodik kontroller sadece yetkili ekipman muayene kuruluşları ve yetkili kişiler tarafından yapılabilir. Periyodik kontrol konusunda yetki alınabilmesi için Bakanlık tarafından belirlenen kriterlere sahip eğitimler başarı ile tamamlanmalıdır. Bu şartları sağlayan kişiler haricinde periyodik kontrol yapılamaz. Yetkili kişilere bakanlık tarafından kayıt numarası verilir. Yetkili kişiler İSGKATİP'e kayıtlı olmalıdır.
Periyodik kontrol yapacak kişi ile iş yeri yetkilisi arasında periyodik kontrol hizmeti gerçekleştirmeden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenmelidir. Aksi halde rapor geçersiz olur ve idari yaptırım uygulanır. İş ekipmanları Yönetmeliğine göre periyodik kontrol zorunluluğu bulunmayan iş ekipmanlarının periyodik kontrollerinde hazırlanan raporlarda bu şekil ve sözleşme şartı aranmamaktadır. İş ekipmanları periyodik kontrol raporları iş ekipmanının bakımını yapanlar ve ortak sağlık güvenlik birimleri tarafından hazırlanamaz.
isekipmanlari.csgb.gov.tr iş ekipmanları için bakanlık tarafından yayınlanmış resmi bir web sitesidir. Periyodik kontrol ile ilgili tüm kriterler ve asgari şartlar Bakanlık tarafından belirlenir ve bu sitede yayınlanır. Bakanlığın belirlediği şartları sağlamayan raporlardaki sorumlu kişilerin yetki belgeleri askıya alınır ve bu sitede yayınlanır.
İş ekipmanları için hazırlanan periyodik kontrol raporları bakanlığın belirlediği şekilde hazırlanır ve ilgili ekipmana özel belirli aralıklarla tekrarlanır. Periyodik kontrol raporları iş ekipmanı kullanıldığı sürece saklanır.
Periyodik kontrol raporlarında aşağıdaki bölümler yer almalıdır:
Raporda mutlaka periyodik kontrol yapmaya yetkili kişinin imzası yer almalıdır. İmzanın bulunmadığı raporlar geçersizdir. İşveren periyodik kontrol sonuçları ıslak imzalı şekilde kayıt altına alınır ve yetkililer her istediğinde gösterilmek üzere uygun şekilde saklanır. 5070 sayılı Elektronik İmza Kanununa uygun olarak güvenli elektronik imza ile imzalanmış ve elektronik ortamda saklanan kayıtlar da geçerlidir.
İş ekipmanının özelliği gereği birden fazla branştaki periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişi tarafından periyodik kontrolün yapılması gerekmesi halinde, tüm kontrol kriterlerinin ortak raporda sunulması durumunda rapor müştereken imza altına alınır. Her bir branştan yetkili kişi kendi konusu ile ilgili kısmın raporunu ayrı olarak düzenleyip imza altına da alabilir.
Periyodik kontrol raporunda iş ekipmanında uygun bulunmayan hususların tespit edilmesi ve bu hususlar giderilmeden iş ekipmanının kullanılmasının uygun olmadığının belirtilmesi halinde; bu hususlar giderilinceye kadar iş ekipmanı kullanılmaz. İşveren, periyodik kontrolde uygunsuz rapor alan iş ekipmanının kullanılamayacağına dair rahatlıkla görünebilecek şekilde uyarı işaretlemesi yapar. Söz konusu eksikliklerin giderilmesinden sonra yapılacak ikinci kontrol sonucunda; ekipmanın kullanılabileceği ibaresinin yer aldığı ikinci bir rapor düzenlenir. İşyeri ve ekipman özelliğine göre periyodik kontrol sıklığı artırılabilir.
İş ekipmanlarının periyodik kontrolleri aşağıdaki durumlarda yapılır:
Periyodik kontroller, periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişilerce yapılır.
İş ekipmanlarının bakım, onarım ve periyodik kontrolleri, ilgili ulusal ve uluslararası standartlarda belirlenen aralıklarda ve kriterlerde, imalatçı verileri ile fen ve tekniğin gereklilikleri dikkate alınarak yapılmalıdır. Operatörler çalışmaya başlamadan önce her seferinde iş ekipmanlarını kontrollere tabi tutmalıdır. Kullanım sırasında ekipman, çatlak, gevşemiş bağlantılar, parçalardaki deformasyon, aşınma, korozyon ve benzeri belirtiler bakımından gözle muayene edilir ve fonksiyonları denenir. Çatlak, aşırı aşınma ve benzeri tespit edilen herhangi bir iş ekipmanı kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole tabi tutulur.
Hangi iş ekipmanının, hangi aralıklarla ve hangi standartlara göre yapılacağı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-3'te kapsamlı olarak açıklanmıştır.
7.1. Basınçlı Kaplar ve Tesisatlar
Basınçlı kaplar ve tesisatlar olarak buhar ve kızgın su kazanları, ısıtma (kalorifer, sıcak su ve benzeri) kazanları, kızgın yağ kazanları, basınçlı hava ve gaz tankları, kapalı genleşme tankları, boyler ve akümülasyon tankları, boyama makinaları (kazanları), buharlı pişirme kazanları, otoklav, atmosferik, bombeli yatay veya dikey silindirik, prizmatik, çelik veya termoplastik, açık veya kapalı tehlikeli sıvı depolama tankı için standartta belirtilmemişse yılda bir kontroller yapılır. Kriyojenik tanklar için standartlarda belirlenen sürelerde, atmosferik, dik, silindirik, yer üstü, çelik kaynaklı birleştirmeli, açık ya da kapalı tavanlı tehlikeli sıvı depolama tankları ve sıvılaştırılmış gaz tankları (LPG ve benzeri) (yeraltı-yerüstü) için periyodik kontroller, işveren tarafından ilgili standartlara göre hazırlanan yazılı planda verilen sürelerde yalnızca muayene olarak yapılır ve 10 yılın sonunda yeniden değerlendirmeye tabi tutulur.
7.2. Kaldırma ve İletme Ekipmanları
Kaldırma ve iletme ekipmanları olarak kablolu taşıma tesisatları, krenler (köprülü, portal, mobil, yükleyici, kule, kıyı ötesi, döner kollu ve benzeri), vinçler ve kaldırma teçhizatları (monoray, traksiyonel, çektirme, gerdirme ve benzeri), endüstriyel araçlar (forklift, transpalet, yük ve personel taşıyıcı, değişken erişimli araç, sipariş toplayıcı ve benzeri), araç kaldırma liftleri, kaldırma tablaları, sütunlu çalışma platformları, asılı erişim donanımları, yükseltilebilen seyyar iş platformları, inşaat asansörleri, eğimli yük taşıma tertibatları, hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformları, servis asansörleri, kren asansörleri, rüzgar türbinlerindeki kaldırma donanımları, yük asansörleri, manipülatörler, uçak yer destek donanımları, yürüyen merdivenler ve yürüyen yollar, mobil erişim ve çalışma kuleleri (seyyar iskeleler), sürekli taşıma donanımları (konveyörler), kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar (sapanlar, kıskaçlar, vakum kaldırıcı ve manyetik kaldırıcı ve benzeri) için kontroller standartta belirtilmemişse yılda bir yapılır. Yapı iskeleleri için periyodik kontroller standartta belirtilmemişse 6 ayda bir yapılır.
7.3. Tesisatlar
Tesisatlar olarak elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı, yıldırımdan korunma tesisatı (kafes sistemi, hava sonlandırma çubuğu, doğal hava sonlandırma bileşenleri, paratoner ve benzeri), akümülatör, transformatör, jeneratör, katodik koruma tesisatı, yangın söndürme sistemleri, otomatik yağmurlama sistemleri, otomatik gazlı söndürme sistemleri, mutfak davlumbaz söndürme sistemleri (yangın su deposu, yangın pompa dairesi ve yangın pompaları performans testleri, sabit boru tesisatı, sprinkler sistemi, yangın dolapları, hidrant sistemi ve benzeri), portatif yangın söndürücüler (yangın söndürme cihazları), kaçış yolu basınçlandırma sistemleri ve duman tahliye sistemleri, yangın algılama ve uyarı sistemleri ve havalandırma ve klima tesisatı için periyodik kontroller standartta belirtilmemişse yılda bir yapılır.
7.4. Tezgahlar
Tezgahlar olarak mekanik presler, hidrolik presler, hidrolik abkant presler, pnömatik presler, torna tezgahları, ağaç işleme tezgahları, freze tezgahları, soğuk metal testereleri, hareketsiz taşlama makineleri, şerit testere (ağaç işleme makinaları), işleme merkezleri, şerit testere (gıda işleme makineleri), delme makinaları, giyotin makaslar ve transfer tipi ve özel amaçlı tezgâhlar için periyodik kontroller standartta belirtilmemişse yılda bir yapılır.
7.5. Endüstriyel Raf ve Kapılar
Endüstriyel raf ve kapılar olarak endüstriyel raflar ve endüstriyel kapılar için periyodik kontroller standartta belirtilmemişse yılda bir yapılır.
7.6. İş Makineleri
İş makineleri olarak sondaj makinaları, çekici dozerler, yükleyiciler, kazıcı yükleyiciler, hidrolik kazıcılar, damperli kamyonlar, skreyperler, greyderler, boru döşeyiciler, trençerler, toprak ve çöp sıkıştırıcılar, halatlı kazıcılar, yol düzeltme makinaları, zemin stabilize makinaları, zemin sıkıştırma makinaları, asfaltlama makinaları ve beton ve harç için taşıma - püskürtme ve yerleştirme makineleri (beton pompası) için periyodik kontroller standartta belirtilmemişse yılda bir yapılır.
Özetle,
İş ekipmanlarının periyodik kontrolü iş sağlığı ve güvenliğinin önemli bir parçasıdır. İş ekipmanları yalnızca eğitimli ve yetkilendirilmiş çalışanlar tarafından kullanılabilir. Periyodik kontroller sadece yetkili kişiler tarafından yapılabilir ve İSGKATİP üzerinden sözleşme düzenlenmelidir. Periyodik kontrol raporları bakanlığın belirlediği formatta hazırlanmalı ve iş ekipmanı kullanıldığı sürece saklanmalıdır.
[1] İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
